Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên ngày càng gia tăng, việc kết nối các nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn trở thành một yêu cầu cấp thiết. Hội thảo Khoa học Trái Đất và Phát triển bền vững 2026 (CESD 2026), do Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM tổ chức trong hai ngày 12 và 13/11/2026, là diễn đàn học thuật liên ngành, quy tụ các nhà khoa học trong nước và quốc tế cùng trao đổi những hướng nghiên cứu mới, tìm kiếm giải pháp cho các thách thức về tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững.

Tiếp cận liên ngành trước những thách thức môi trường

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc tăng cường nghiên cứu liên ngành, đổi mới công nghệ, xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng khoa học và thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên.

Theo Hiệu trưởng, khoa học Trái Đất và khoa học môi trường giữ vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu những biến đổi của hành tinh, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên và định hướng phát triển bền vững. Thầy cũng kỳ vọng CESD 2026 sẽ thúc đẩy các ý tưởng nghiên cứu mới, tăng cường hợp tác khoa học và khuyến khích các nhà khoa học trẻ, học viên sau đại học tích cực trao đổi, mở rộng mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Đây cũng là định hướng phù hợp với cam kết của Nhà trường trong việc phát triển nghiên cứu khoa học, tăng cường quan hệ hợp tác quốc tế và gắn kết kết quả nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của xã hội.

CESD 2026 được tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học lần thứ 15 của Trường ĐH Khoa học tự nhiên, với sự phối hợp của Khoa Địa chất, Bộ môn Hải dương học – Khoa Vật lý và Khoa Môi trường. Hội thảo có sự tham gia của hơn 200 nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên và sinh viên trong nước và quốc tế. Nội dung tập trung vào năm nhóm chủ đề: công nghệ môi trường, ô nhiễm và thu hồi tài nguyên; biến đổi khí hậu, tài nguyên nước và môi trường ven biển – biển; khoa học Trái Đất, tài nguyên và môi trường địa kỹ thuật; quản lý môi trường, chính sách và phát triển bền vững; công nghệ địa không gian, viễn thám, trí tuệ nhân tạo và quan trắc môi trường.

Phiên toàn thể của CESD 2026 quy tụ các báo cáo chuyên sâu của các nhà khoa học quốc tế, tập trung vào các vấn đề từ hóa học môi trường, biến đổi môi trường biển đến vật liệu tiên tiến và tiến hóa địa chất khu vực Đông Dương. Cụ thể, GS. Takenaka Norimichi (Đại học Osaka Metropolitan, Nhật Bản) trình bày nghiên cứu về hóa học liên quan đến axit nitơ trong môi trường. Hướng nghiên cứu góp phần làm rõ các quá trình hóa học xảy ra trong môi trường tự nhiên, qua đó hỗ trợ nhận diện và đánh giá những biến đổi về chất lượng môi trường.

Trong khi đó, GS. Meng-Wan Yeh (Đại học Sư phạm Quốc lập Đài Loan) giới thiệu nghiên cứu sử dụng phương pháp chụp cắt lớp vi tính (Micro-CT) để phân tích cấu trúc các khoang bên trong vỏ hàu, đồng thời tìm hiểu mối liên hệ giữa nhiệt độ nước biển, sự tích hợp các nguyên tố và đặc tính phát quang. Thông qua cấu trúc và thành phần hóa học của vỏ sinh vật biển, các nhà khoa học có thể khai thác thêm thông tin để phục vụ nghiên cứu về điều kiện môi trường biển trong quá trình hình thành và phát triển của sinh vật.

Ở lĩnh vực vật liệu, GS. Masamichi Yoshimura (Nhật Bản) trình bày về vật liệu hai chiều phục vụ xã hội bền vững, tập trung đánh giá cấu trúc và tính chất vật liệu ở quy mô nano bằng kính hiển vi đầu dò quét (SPM) và phương pháp quang phổ Raman tăng cường bằng đầu dò. Những kỹ thuật này cho phép khảo sát vật liệu ở kích thước cực nhỏ, mở ra khả năng nghiên cứu và phát triển các vật liệu có đặc tính phù hợp cho những ứng dụng công nghệ mới.

Bên cạnh đó, GS. Gregory John Shellnutt (Canada) phân tích hoạt động magma cung núi lửa trong kỷ Phấn trắng sớm tại đới Đà Lạt – Kratie, thuộc Campuchia và Việt Nam. Nghiên cứu cung cấp thêm bằng chứng về ranh giới giữa các địa thể kiến tạo ở khu vực Nam Đông Dương, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và tiến hóa địa chất của khu vực.

Các báo cáo cho thấy sự đa dạng về phương pháp và hướng tiếp cận trong khoa học Trái Đất, từ phân tích các quá trình hóa học, khảo sát vật liệu ở cấp độ nano đến việc sử dụng các đặc điểm địa chất để tái dựng lịch sử tiến hóa của Trái Đất.

Từ nghiên cứu cơ bản đến giải quyết những vấn đề thực tiễn

Một điểm đáng chú ý của CESD 2026 là các nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc lý giải các quy luật tự nhiên mà còn hướng đến những vấn đề cụ thể đang đặt ra trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường tại Việt Nam.

Ở nhóm chủ đề công nghệ môi trường, ô nhiễm và thu hồi tài nguyên, các nghiên cứu tập trung vào xử lý nước thải bằng sự kết hợp giữa vi tảo và vi khuẩn, tận dụng chất thải công nghiệp để sản xuất vật liệu xây dựng, sử dụng sinh khối từ cây đước để chế tạo vật liệu hấp phụ CO₂, cũng như khai thác phụ phẩm thanh long để sản xuất màng nhựa sinh học.

Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, tài nguyên nước và môi trường biển, nhiều nghiên cứu tập trung vào sự biến động của bão nhiệt đới trên Biển Đông giai đoạn 1990–2025, xu hướng dòng chảy và dòng chảy cực đoan tại lưu vực hồ Thác Mơ, khả năng dễ bị tổn thương của khu vực ven biển Tuy Hòa và phân bố khí methane hòa tan trong hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ.

Ở nhóm khoa học Trái Đất và môi trường địa kỹ thuật, các báo cáo đề cập đến đặc điểm địa chất trầm tích vùng ven biển Bạc Liêu, biến đổi hình thái bãi biển trước và sau khi xây dựng công trình đê chắn sóng bằng ống địa kỹ thuật tại Vĩnh Long, cũng như khả năng sử dụng nước mặn trong sản xuất nông nghiệp tại vùng khô hạn Nam Trung Bộ.

Đối với nhóm quản lý môi trường và chính sách phát triển bền vững, các vấn đề được thảo luận bao gồm thiết kế thể chế cho việc hình thành thị trường carbon tại TP.HCM, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đối với tấm pin năng lượng mặt trời hết vòng đời, quản lý thu hồi bao bì nhựa trong hệ thống thu gom chất thải đô thị và các yếu tố ảnh hưởng đến sự chấp nhận của cộng đồng đối với chính sách vùng phát thải thấp.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ địa không gian, viễn thám và trí tuệ nhân tạo cũng được quan tâm. Các nghiên cứu sử dụng dữ liệu vệ tinh để đánh giá chất lượng nước biển ven bờ tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2020–2024, ước tính phát thải methane trong canh tác lúa bằng ảnh radar Sentinel-1 và ALOS-2, mô phỏng sự phát tán rác thải nhựa từ các cửa sông Việt Nam ra Biển Đông, cũng như đánh giá nguy cơ xói lở bờ sông tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Thúc đẩy kết nối học thuật và lan tỏa kết quả nghiên cứu

Bên cạnh phiên toàn thể, CESD 2026 tổ chức các phiên báo cáo chuyên đề song song theo năm nhóm chủ đề, kết hợp báo cáo miệng và báo cáo poster. Với hơn 90 công trình nghiên cứu được giới thiệu tại phiên poster, hội thảo tạo thêm không gian để các nhà khoa học trình bày kết quả, trao đổi phương pháp và nhận phản biện trực tiếp từ cộng đồng chuyên môn.

Đối với các nhà khoa học trẻ, học viên và sinh viên, đây cũng là cơ hội để tiếp cận môi trường học thuật quốc tế, tìm hiểu cách xây dựng và trình bày một nghiên cứu khoa học, đồng thời mở rộng mạng lưới kết nối với các chuyên gia trong lĩnh vực.

Về hoạt động công bố khoa học, các bài tóm tắt được chấp nhận sẽ được xuất bản trong kỷ yếu hội thảo. Những bài báo toàn văn được lựa chọn sẽ tiếp tục trải qua quy trình phản biện sau hội thảo để xem xét công bố trên các tạp chí khoa học hoặc ấn phẩm quốc tế, dự kiến thuộc hệ thống IOP hoặc tương đương.

Thông qua CESD 2026, Trường ĐH Khoa học tự nhiên tiếp tục thúc đẩy trao đổi tri thức và hợp tác nghiên cứu liên ngành, đồng thời tăng cường kết nối giữa nghiên cứu cơ bản và nhu cầu thực tiễn. Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để phát huy vai trò của khoa học và công nghệ trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và hoạch định chính sách, qua đó góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững.