Ngày 17/6/2026, tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM, nghiên cứu sinh (NCS) Trần Thị Anh Thoa (khóa đào tạo 2019) đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành Sinh lý học thực vật với đề tài “Góp phần tìm hiểu và kiểm soát quá trình phát triển của cây Lục Bình Eichhornia crassipes (Mart.) Solms”, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Bùi Trang Việt và TS. Đỗ Thường Kiệt.
Lục bình (Eichhornia crassipes) là loài thực vật thủy sinh có tốc độ sinh trưởng nhanh, có khả năng hình thành các thảm thực vật dày đặc trên mặt nước thông qua quá trình sinh sản vô tính, đặc biệt là sự phát triển của các thân bò. Sự lan rộng của lục bình tại các vùng nước ngọt có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy vực, giao thông đường thủy và các hoạt động khai thác, sử dụng nguồn nước. Tuy nhiên, các phương pháp kiểm soát loài này hiện nay vẫn còn gặp nhiều hạn chế về hiệu quả và chi phí.
Trong nghiên cứu, NCS Trần Thị Anh Thoa đã tập trung làm rõ đặc điểm sinh trưởng, khả năng tạo thân bò của lục bình, đồng thời khảo sát tác động của sodium chloride (NaCl) trong việc kiểm soát sự phát triển của loài thực vật này.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong điều kiện nuôi cấy in vitro, NAA ở nồng độ 0,25 mg/L có khả năng kích thích sự phát triển của rễ bất định, trong khi BA ở nồng độ 0,5 – 1 mg/L thúc đẩy sự hình thành nhánh bên và kéo dài thân bò lục bình. Những kết quả này góp phần bổ sung thông tin về vai trò của chất điều hòa sinh trưởng thực vật trong quá trình phát triển của lục bình.
Bên cạnh đó, luận án đã chứng minh tác động của việc xử lý NaCl lên cây lục bình. Xử lý NaCl 3% có bổ sung Tween 20 ở nồng độ 1‰ gây ra những tổn thương không thể phục hồi trên lá, bao gồm hiện tượng khí khổng mở cố định, biến dạng lục lạp, suy giảm hàm lượng diệp lục tố, ảnh hưởng đến hoạt động quang hợp và làm thay đổi đường cong huỳnh quang nhanh (OJIP). Nghiên cứu cũng ghi nhận sự di chuyển, tích tụ của các ion Na⁺ và Cl⁻ trong lá, cuống lá và thân rễ, đồng thời ảnh hưởng đến sự cân bằng hormone thực vật trong thân rễ.
Đặc biệt, kết quả thử nghiệm ngoài thực địa tại hồ có diện tích lục bình bao phủ hơn 384 m² cho thấy việc phun NaCl 6% (có bổ sung Tween 20 1‰) lên toàn bộ bề mặt lá làm giảm đáng kể tỷ lệ cây sống và khả năng tạo thân bò. Khi lặp lại xử lý sau 4 tuần, khoảng 40% cây mẹ không thể phục hồi và tỷ lệ cây có thân bò giảm còn 30% so với đối chứng.
Các kết quả của luận án đã góp phần làm rõ hơn cơ chế sinh trưởng, phát triển và phản ứng của cây lục bình dưới tác động của stress muối, đồng thời mở ra hướng tiếp cận trong việc nghiên cứu các biện pháp kiểm soát sự lan rộng của loài thực vật thủy sinh này theo hướng hiệu quả và khả thi hơn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, luận án cũng đặt ra các hướng nghiên cứu tiếp theo như tìm hiểu sâu hơn về các con đường truyền tín hiệu hormone thực vật dưới điều kiện stress muối, cũng như tối ưu hóa phương pháp xử lý NaCl nhằm ứng dụng phù hợp trong kiểm soát lục bình tại các khu vực kênh, rạch.
Hội đồng đánh giá nhận định luận án có giá trị khoa học, cung cấp thêm cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu về sinh lý thực vật thủy sinh và được công nhận đạt chuẩn luận án tiến sĩ cấp cơ sở đào tạo.
