Từ trí tuệ nhân tạo đến công nghệ môi trường, hai nữ sinh Lê Thục Uyên (Khoa Công nghệ thông tin) và Lê Lan Chi (Khoa Hóa học), Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM đã ghi dấu ấn bằng những công trình nghiên cứu có giá trị khoa học và tiềm năng ứng dụng. Được vinh danh tại Giải thưởng Nữ sinh Khoa học Công nghệ Việt Nam năm 2026, thành tích của hai sinh viên không chỉ là sự ghi nhận cho nỗ lực cá nhân mà còn cho thấy sự chủ động, bản lĩnh của nữ sinh trong những lĩnh vực khoa học và công nghệ chuyên sâu.

Từ 132 hồ sơ đề cử của 40 cơ sở đào tạo trên cả nước, Ban tổ chức Giải thưởng Nữ sinh Khoa học Công nghệ Việt Nam năm 2026 đã lựa chọn 20 gương mặt nữ sinh xuất sắc để vinh danh. Trong số đó, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM có hai đại diện là Lê Thục Uyên, Khoa Công nghệ thông tin và Lê Lan Chi, Khoa Hóa học.
Từ công nghệ hydrate đến bài toán thu hồi tài nguyên
Với niềm yêu thích khám phá bản chất của các hiện tượng và quá trình diễn ra trong tự nhiên, Lê Lan Chi lựa chọn theo đuổi lĩnh vực Hóa học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên. Trong quá trình học tập, cơ hội tham gia nghiên cứu từ sớm giúp nữ sinh nhận ra ý nghĩa thực tiễn của những kiến thức chuyên ngành, đặc biệt trong các vấn đề xử lý môi trường và thu hồi tài nguyên.
Công trình nghiên cứu nổi bật của Lan Chi tập trung vào ứng dụng công nghệ hydrate trong quá trình làm giàu phốt pho từ các nguồn nước thải công nghiệp, với bài báo Application of Cyclic Process for Phosphorus and Matrix Co-Enrichment via Hydrate Technology in Various Industrial Wastewater, đăng trên tạp chí quốc tế Desalination and Water Treatment (Q2, IF = 3,4). Đây cũng là công trình em giữ vai trò tác giả chính.
Xuất phát từ thực tế phốt pho là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu trong nông nghiệp nhưng khi tồn tại ở hàm lượng cao trong nước thải có thể góp phần gây ô nhiễm môi trường nước, Chi cùng nhóm nghiên cứu hướng đến giải quyết đồng thời hai vấn đề: giảm tải lượng chất ô nhiễm và thu hồi phốt pho để tái sử dụng như một nguồn tài nguyên có giá trị.
Đáng chú ý, Lan Chi còn là đồng tác giả hai bài báo quốc tế thuộc các tạp chí Q1, gồm Laboratory-scale cyclic hydrate-based brine concentration coupled with solvent-mediated fractional crystallization of high-purity MgSO4, đăng trên Desalination (IF = 9,9) và High-efficiency struvite synthesis utilizing magnesium-rich brine from hydrate-based desalination, đăng trên Chemical Engineering Journal Advances (IF = 6,9).
Ngoài hướng nghiên cứu về công nghệ hydrate, nữ sinh còn tham gia công trình Green efficient dual-strategy for critical metal recovery from spent LIBs: Nipa palm shell-derived cellulose and [C4H9NH3][Cyanex 272] ionic liquid extraction, đăng trên tạp chí Results in Chemistry (Q2, IF = 5,8), tập trung vào giải pháp thu hồi kim loại có giá trị từ pin lithium-ion đã qua sử dụng.
Chia sẻ về động lực theo đuổi hướng nghiên cứu này, Lan Chi cho biết: “Thực tế xâm nhập mặn tại địa phương nơi em sinh sống thôi thúc em tìm kiếm những giải pháp khoa học có khả năng khai thác hiệu quả nguồn nước nhiễm mặn, thu hồi khoáng chất có giá trị và phát triển công nghệ phục vụ xử lý nước”.

Một trong những khó khăn đáng nhớ của Chi là quá trình khảo sát ảnh hưởng của các ion đồng tồn tại trong nghiên cứu về công nghệ hydrate. Do thành phần các nền nước thải phức tạp, em phải thực hiện nhiều thí nghiệm lặp lại để kiểm chứng kết quả, tìm hiểu nguyên nhân sai khác và đánh giá độ ổn định của quá trình. Sự đồng hành, định hướng của PGS.TS. Trương Lâm Sơn Hải và Thầy Trần Nhật Quang đã giúp em từng bước tháo gỡ khó khăn.
Với Chi, những kết quả thực nghiệm chưa như kỳ vọng không đồng nghĩa với thất bại, mà đôi khi còn mở ra những câu hỏi và hướng nghiên cứu mới. “Trong thời gian tới, em mong muốn tiếp tục phát triển các nghiên cứu về xử lý nước thải, thu hồi phốt pho và tài nguyên có giá trị từ dòng thải, hướng đến quản lý tài nguyên bền vững và kinh tế tuần hoàn; đồng thời đặt mục tiêu học tập ở bậc sau đại học để mở rộng kiến thức chuyên môn và tiếp cận những hướng nghiên cứu tiên tiến hơn”, Chi nói.
Nhìn nhận về cơ hội của nữ sinh trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, Lan Chi cho rằng hiện nay các bạn có nhiều điều kiện hơn để tiếp cận nghiên cứu thông qua giáo dục, học bổng và các giải thưởng khoa học. Dù vậy, những định kiến về giới tính vẫn có thể tồn tại, nhất là với các lĩnh vực đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên trì. Theo em, năng lực và những đóng góp thực chất mới là cơ sở để đánh giá một nhà khoa học. Chi gửi đến các nữ sinh thông điệp: “Đừng để những giới hạn mà người khác nghĩ rằng bạn có thể gặp phải trở thành giới hạn mà chính bạn đặt ra cho bản thân mình”.
Theo đuổi những hướng nghiên cứu mới trong trí tuệ nhân tạo
Nếu Lan Chi lựa chọn hướng nghiên cứu gắn với hóa học và công nghệ môi trường thì Lê Thục Uyên lại tìm thấy niềm đam mê trong lĩnh vực Công nghệ thông tin, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Đến với ngành học từ sở thích giải quyết vấn đề và khám phá những công nghệ mới, Uyên từng bước mở rộng mối quan tâm sang học nhân quả và ứng dụng trong các mô hình ngôn ngữ lớn.
Trong quá trình học tập và nghiên cứu, Uyên có cơ hội tiếp cận các phương pháp học nhân quả, hướng đến cải thiện hiệu quả của những phương pháp hiện có trong quá trình phát triển và vận hành mô hình AI. Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật của nữ sinh là ứng dụng học nhân quả vào việc căn chỉnh mô hình ngôn ngữ lớn theo sở thích con người, cũng như điều chỉnh hành vi của các mô hình này.
Uyên là tác giả chính công trình Causal Direct Preference Optimization for Language Model Alignment, được công bố tại Findings of the Association for Computational Linguistics: EACL 2026. Bên cạnh đó, em là đồng tác giả công trình Causal Activation Steering via Sparse Mediation, được công bố tại cùng hội nghị. Cả hai nghiên cứu tập trung khai thác các phương pháp học nhân quả nhằm góp phần nâng cao khả năng căn chỉnh và kiểm soát hành vi của mô hình ngôn ngữ lớn.
Một dấu ấn khác trong hành trình nghiên cứu của Uyên là công trình SpecFit: Select Before You Train for Fourier-Feature Model Selection, với vai trò tác giả chính, được công bố tại IEEE International Conference on Data Mining (ICDM) 2026. Nghiên cứu đề xuất phương pháp đánh giá và lựa chọn mô hình dựa trên đặc trưng tần số của dữ liệu trước khi huấn luyện, qua đó góp phần giảm chi phí tính toán.
Chia sẻ về cảm xúc khi nhận được giải thưởng, Thục Uyên cho biết: “Em cảm thấy vui và vinh dự khi những nỗ lực trong học tập, nghiên cứu được ghi nhận. Với em, đây còn là động lực để tiếp tục theo đuổi những hướng nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và học nhân quả”.

Trong quá trình nghiên cứu, không phải lúc nào các kết quả thực nghiệm cũng diễn ra như kỳ vọng. Những thời điểm gặp khó khăn, Uyên thường xem xét lại phương pháp, tìm hiểu thêm tài liệu và trao đổi với giảng viên hướng dẫn để tìm hướng giải quyết. Qua đó, em rèn luyện được tính kiên trì, sự cẩn trọng và khả năng chủ động tiếp cận vấn đề.
Theo Uyên, nữ sinh hiện nay có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận các lĩnh vực khoa học và công nghệ, dù một số định kiến về giới tính vẫn có thể tồn tại. Điều quan trọng là mỗi người được phát triển dựa trên năng lực và đam mê của mình. Em mong muốn các bạn nữ mạnh dạn lựa chọn lĩnh vực yêu thích, không ngại khó khăn và luôn kiên trì học hỏi.
“Trong thời gian tới, em mong muốn tiếp tục học tập, nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo và học nhân quả, đồng thời mở rộng hiểu biết về những phương pháp mới có khả năng cải thiện hiệu quả và tính ứng dụng của các mô hình AI”, Uyên chia sẻ thêm.
Với hai nữ sinh, giải thưởng năm 2026 không phải là đích đến mà là một dấu mốc tiếp thêm động lực trên hành trình học tập và nghiên cứu phía trước. Từ những nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo đến các giải pháp công nghệ môi trường, những đóng góp của Thục Uyên và Lan Chi cho thấy tinh thần chủ động khám phá tri thức, đồng thời thể hiện mong muốn đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn.

