Giáo sư Đặng Đình Áng – Người gieo những hạt mầm tri thức

SDG4-Giáo dục có chất lượng

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với Toán học, cố Giáo sư Đặng Đình Áng không chỉ góp phần đưa Toán học hiện đại vào giảng dạy và nghiên cứu, mà còn đào tạo nhiều thế hệ nhà khoa học trưởng thành. Với Thầy, sự nghiệp giáo dục không dừng lại ở việc truyền đạt tri thức, mà còn là hành trình khơi dậy niềm say mê học hỏi, nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và dành trọn tình thương cho người học.

Ảnh tư liệu năm 1987 tại Khoa Toán, Trường ĐH Tổng hợp TP.HCM.

Người mở đường cho Toán học hiện đại và đào tạo những thế hệ kế cận

Sinh ngày 16/3/1926 tại làng Thụy Dương, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), Giáo sư Đặng Đình Áng sớm hình thành tinh thần tự học và khát vọng khám phá tri thức. Sau thời gian theo học tại Trường Bưởi, năm 1951, Thầy vào Sài Gòn, vừa dạy tiếng Anh để trang trải cuộc sống, vừa tiếp tục tự học. Năm 1953, Thầy nhận học bổng Fulbright sang Hoa Kỳ, theo học tại Đại học Kansas và tốt nghiệp kỹ sư hàng không năm 1955. Tiếp đó, Thầy theo học tại Viện Công nghệ California (Caltech), nhận bằng tiến sĩ về toán học và cơ học năm 1958. Sau hai năm giảng dạy tại Caltech, năm 1960, Thầy trở về Việt Nam, bắt đầu hành trình cống hiến cho nền Toán học nước nhà.

Tại Trường ĐH Khoa học Sài Gòn, tiền thân của Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐHQG-HCM) ngày nay, Thầy đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Toán từ năm 1961 đến năm 1975. Trong bối cảnh Toán học ở miền Nam còn nhiều hạn chế về chương trình đào tạo và điều kiện tiếp cận tri thức mới, Thầy cùng các đồng nghiệp từng bước đổi mới nội dung giảng dạy, đưa những lĩnh vực Toán học hiện đại như Tôpô, Đại số hiện đại và Giải tích hàm vào chương trình.

Giáo sư Đặng Đình Áng với niềm say mê âm nhạc và cây sáo thân thuộc.

Năm 1965, Thầy mở chứng chỉ Toán học thâm cứu (Mathématiques approfondies), tạo điều kiện để sinh viên sau bậc cử nhân nâng cao trình độ, tiếp cận tài liệu chuyên khảo và sớm tham gia nghiên cứu khoa học. Đây là một trong những dấu ấn quan trọng trong quá trình xây dựng nền tảng đào tạo Toán học hiện đại tại miền Nam.

Năm 1980, Thầy được phong học hàm Giáo sư trong đợt phong đầu tiên sau ngày đất nước thống nhất. Năm 1982, dưới sự hướng dẫn của Thầy, nghiên cứu sinh Dương Minh Đức trở thành tiến sĩ toán học đầu tiên được đào tạo tại miền Nam. Trong sự nghiệp khoa học, Thầy có hơn 130 công bố về Giải tích phi tuyến và Cơ học, là tác giả hoặc đồng tác giả của sáu cuốn sách chuyên đề. Thầy cũng tích cực kết nối cộng đồng Toán học Việt Nam với quốc tế, từng giảng dạy, nghiên cứu tại nhiều trường đại học và viện nghiên cứu ở Hoa Kỳ, Pháp, Ý, Đức, Nhật Bản.

Tình thương – tinh thần dẫn dắt sự nghiệp giáo dục

Bên cạnh hình ảnh một nhà toán học nghiêm túc trong nghiên cứu, Giáo sư Đặng Đình Áng còn được nhiều người nhớ đến với chiếc sáo bạc và tình yêu âm nhạc. Thầy từng chia sẻ mình mê sáo tre từ nhỏ; khi sang Hoa Kỳ, Thầy mua được một cây sáo bạc. Với Thầy, âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu Toán học. “Cũng như âm nhạc, Toán là một nghệ thuật”, Thầy từng nói.

Thầy yêu thích nhạc cổ điển, đặc biệt là các tác phẩm của Mozart. Thầy xem việc chơi nhạc như một cách thiền, giúp tâm hồn thanh thản, tĩnh tâm và yêu cuộc sống hơn. Chiếc sáo bạc vì thế trở thành một nét riêng trong chân dung người trí thức, gợi lên sự hài hòa giữa tư duy khoa học và đời sống nghệ thuật. Tình yêu âm nhạc, văn học cùng niềm say mê học hỏi đã nuôi dưỡng một tâm hồn luôn cởi mở, nhân hậu và giàu cảm hứng sáng tạo.

Cố Giáo sư Đặng Đình Áng – nhà khoa học có nhiều đóng góp cho sự phát triển Toán học Việt Nam.

Trong quan niệm của Thầy, người làm giáo dục không thể chỉ truyền đạt kiến thức mà phải không ngừng học tập, nghiên cứu và đóng góp những điều mới. Thầy cũng đặc biệt coi trọng đạo đức nghề nghiệp và sự quan tâm dành cho người học. Thầy từng ví việc học như một cuộc chạy marathon 42 km, đòi hỏi mỗi người phải kiên trì, biết giữ sức, không nóng vội chạy theo thành tích hay ánh hào quang nhất thời mà cần bền bỉ theo đuổi những giá trị thực chất.

Có lẽ, tất cả những điều ấy được gói gọn trong câu nói mà Thầy từng chia sẻ: “Trong sự nghiệp của tôi, tình thương là tinh thần dẫn dắt”.

Đó là tình thương thể hiện qua những buổi hướng dẫn học trò, những cuốn sách được chia sẻ, những cơ hội nghiên cứu được mở ra và niềm tin vào tiềm năng của thế hệ trẻ. Với Thầy, người học không chỉ cần được trang bị kiến thức mà còn cần được khuyến khích khám phá, được trao cơ hội thử sức và được đồng hành để trưởng thành.

Câu chuyện về cố Giáo sư Đặng Đình Áng gợi nhắc những giá trị tốt đẹp của nghề giáo, nơi tri thức được trao truyền bằng tâm huyết và tình thương. Những đóng góp của Thầy cho Toán học và giáo dục không chỉ ghi dấu trong hành trình phát triển của ngành, mà còn tiếp tục lan tỏa qua các thế hệ học trò, giảng viên và nhà khoa học. Dù thời gian trôi qua, tinh thần say mê học hỏi, tận tâm với người học và trách nhiệm với sự nghiệp giáo dục mà Thầy vun đắp vẫn là những giá trị có ý nghĩa, góp phần bồi đắp truyền thống tôn sư trọng đạo và tiếp nối hành trình kiến tạo tri thức.

(Trân trọng cảm ơn TS Võ Đức Cẩm Hải, Trưởng Khoa Toán – Tin học, Trường ĐH Khoa học tự nhiên, đã chia sẻ những tư liệu và câu chuyện quý giá về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của cố Giáo sư Đặng Đình Áng)

KHẮC HIẾU – Website ĐHQG-HCM