Ngày 27/10, tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM, nghiên cứu sinh Vũ Ngọc Bích Đào đã bảo vệ luận án tiến sĩ cấp cơ sở đào tạo ngành Hóa sinh với đề tài “Nghiên cứu chế tạo, đánh giá khả năng bảo vệ da đối với tia UVB, tia X và làm lành thương của ba hệ nano NE, NLC và NL chứa astaxanthin từ Haematococcus pluvialis”. Luận án do GS.TS. Ngô Đại Nghiệp và PGS.TS. Nguyễn Minh Hiệp hướng dẫn khoa học.
Luận án tập trung nghiên cứu điều kiện tổng hợp và đánh giá hiệu quả bảo vệ da của ba hệ mang nano lipid chứa dịch chiết vi tảo Haematococcus pluvialis giàu astaxanthin (nano-ATXex), gồm nhũ nano lipid (NE-ATXex), tiểu phân nano lipid (NLC-ATXex) và nanoliposome (NL-ATXex). Hiệu quả của các hệ nano được đánh giá thông qua các mô hình in vitro trên tế bào nguyên bào sợi và in vivo trên chuột nhắt trắng, tập trung vào ba hướng: bảo vệ da trước tác động của tia UVB, hạn chế tổn thương do tia X và hỗ trợ quá trình làm lành thương.
Kết quả nghiên cứu cho thấy cả ba hệ nano-ATXex đều được tổng hợp thành công, có kích thước trung bình khoảng 110 nm và chỉ số phân tán nhỏ hơn 0,25. Các hệ nano thể hiện hoạt tính kháng oxy hóa, khả năng xâm nhập vào tế bào và da, đồng thời cho thấy tiềm năng bảo vệ da trong các mô hình nghiên cứu.
Đối với tổn thương do tia UVB, cả ba hệ nano đều giúp giảm hơn 90% tỷ lệ tế bào dương tính với β-galactosidase liên quan đến lão hóa trong điều kiện in vitro. Trên mô hình động vật, các hệ nano góp phần hạn chế tình trạng khô, nhăn da và dày biểu bì do chiếu tia UVB lặp lại. Trong đó, NLC-ATXex ở nồng độ astaxanthin 0,5 µg/mL cho hiệu quả bảo vệ nổi bật, với mức độ tổn thương thấp nhất và cấu trúc da gần với da bình thường nhất trong các nghiệm thức được khảo sát.
Đối với tổn thương do tia X, hệ NE-ATXex ở nồng độ astaxanthin 0,5 µg/mL cho hiệu quả giảm các loại oxy phản ứng (ROS) và tổn thương DNA dạng đứt gãy sợi đôi (DSB) tốt nhất trong ba hệ nano ở điều kiện in vitro. Cụ thể, lượng ROS giảm khoảng 85% và số điểm γ-H2AX (γ-H2AX foci), dấu hiệu liên quan đến tổn thương DNA dạng đứt gãy sợi đôi, giảm hơn 50%. Trên mô hình động vật, cả ba hệ nano đều giúp hạn chế các tổn thương da do tia X, bao gồm dày biểu bì, biến đổi cấu trúc collagen và mất tế bào mỡ.
Trong mô hình làm lành thương, các hệ nano-ATXex thúc đẩy sự di cư của tế bào, với tỷ lệ đóng vết rạch đạt khoảng 60% sau 24 giờ và trên 90% sau 48 giờ. Kết quả cũng cho thấy sự khác biệt giữa các hệ nano về khả năng phục hồi mô: NLC-ATXex cho kích thước sẹo đo được nhỏ nhất, trong khi NL-ATXex thể hiện khả năng tái tạo mô tốt nhất.
Những kết quả này góp phần làm rõ tiềm năng của dịch chiết vi tảo Haematococcus pluvialis giàu astaxanthin khi được bào chế dưới dạng hệ mang nano lipid, đồng thời cho thấy mỗi hệ nano có những ưu thế riêng tùy theo mục tiêu bảo vệ và phục hồi da. Hướng nghiên cứu mở ra triển vọng ứng dụng trong lĩnh vực dược phẩm và mỹ phẩm, đặc biệt trong phát triển các sản phẩm hỗ trợ bảo vệ da và làm lành thương. Để tiến tới ứng dụng thực tiễn, cần tiếp tục đánh giá độ ổn định ở quy mô pilot hoặc bán công nghiệp, các chỉ tiêu liên quan đến kích ứng da và điều kiện bào chế dạng bột nhằm thuận lợi cho bảo quản, sử dụng.
Nghiên cứu đã được công bố trên 03 bài báo khoa học, trong đó có 2 bài báo quốc tế thuộc nhóm Q2, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc phát triển các hệ nano lipid mang hoạt chất có nguồn gốc sinh học phục vụ chăm sóc và bảo vệ da.
