Ngày 29/10/2026, đề tài nghiên cứu cấp ĐHQG-HCM loại C “Nghiên cứu so sánh các phương pháp đo hoạt độ phóng xạ tự nhiên và liều bức xạ bằng thực địa và phòng thí nghiệm”, do ThS. Huỳnh Thị Yến Hồng, Phòng thí nghiệm Kỹ thuật Hạt nhân, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM làm chủ nhiệm, cùng các thành viên ThS. Trương Hữu Ngân Thy, TS. Trịnh Hoa Lăng và TS. Nguyễn Văn Thắng thực hiện đã được nghiệm thu với kết quả xuất sắc.
Đề tài tập trung xây dựng và kiểm chứng quy trình phân tích phóng xạ tự nhiên bằng kỹ thuật phân tích toàn phổ gamma (FSA), áp dụng cho cả phòng thí nghiệm và đo trực tiếp ngoài thực địa. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu so sánh hai phương pháp trong đánh giá phóng xạ môi trường và liều bức xạ đối với người dân. Trong phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu chuẩn hóa hệ phổ kế gamma phông thấp HPGe bằng các mẫu chuẩn quốc tế của IAEA. Kết quả phân tích 10 mẫu đất cho thấy kỹ thuật FSA cho kết quả tương đương phương pháp truyền thống đối với uranium và thorium, đồng thời có sai số thống kê nhỏ hơn. Đối với khảo sát thực địa, nhóm nghiên cứu sử dụng thiết bị phổ kế gamma xách tay để khảo sát 22 vị trí tại núi Châu Thới (Dĩ An), qua đó lập bản đồ phân bố phóng xạ tự nhiên của khu vực. Kết quả đo được kiểm chứng độc lập bằng phép đo suất liều trực tiếp, với hệ số tương quan đạt R = 0,95.
Kết quả so sánh tại các vị trí có dữ liệu từ cả hai phương pháp cho thấy hoạt độ phóng xạ phù hợp nhau trong phạm vi sai số, các chỉ số liều chênh lệch dưới 1%. Liều hiệu dụng ngoài trời trung bình tại khu vực khảo sát khoảng 0,12 mSv/năm, cao hơn mức trung bình thế giới nhưng chỉ bằng khoảng 12% giới hạn liều cho phép đối với công chúng (1 mSv/năm). Khu vực khảo sát được đánh giá an toàn về mặt bức xạ. Kết quả nghiên cứu cho thấy khảo sát thực địa giúp đánh giá liều đại diện cho cả khu vực và phát hiện các điểm có mức phóng xạ cao hơn, trong khi việc lấy một số ít mẫu về phòng thí nghiệm có thể bỏ sót những vị trí này. Hai phương pháp bổ sung cho nhau: phòng thí nghiệm cho kết quả chính xác cao và dùng làm chuẩn; đo thực địa cho phép khảo sát nhanh trên diện rộng, không cần xử lý mẫu. Quy trình kết hợp có thể áp dụng cho quan trắc phóng xạ môi trường tại các khu vực mỏ đá và vùng có phông phóng xạ tự nhiên cao.
Một số điểm mới của đề tài gồm xây dựng bộ phổ chuẩn phục vụ đo thực địa từ chính đất tại khu vực khảo sát, thay cho các khối chuẩn bê tông tốn kém; giải quyết bài toán phân tích toàn phổ bằng phương pháp ma trận có ràng buộc không âm, bảo đảm kết quả luôn có ý nghĩa vật lý; kiểm chứng độc lập kết quả đo thực địa bằng phép đo suất liều trực tiếp; đồng thời đánh giá liều bức xạ đầy đủ, kèm độ không đảm bảo, và so sánh hai phương pháp trên cùng vị trí.
Về sản phẩm khoa học, đề tài có 01 bài báo trên tạp chí quốc tế thuộc nhóm Q2, Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry (2025), và 01 bài báo trên tạp chí trong nước, Science and Technology Development Journal (2026). Đề tài đồng thời đào tạo 01 thạc sĩ bảo vệ thành công vào tháng 12/2025.
Đề tài “Nghiên cứu so sánh các phương pháp đo hoạt độ phóng xạ tự nhiên và liều bức xạ bằng thực địa và phòng thí nghiệm” được Hội đồng nghiệm thu thông qua, đánh giá xuất sắc, giải quyết được các câu hỏi, vấn đề đặt ra, đồng thời đạt yêu cầu đối với các sản phẩm đăng ký theo quy định.