Tại Hội thảo chiến lược về thành lập Trung tâm Vaccine và Công nghệ Miễn dịch ĐHQG-HCM, PGS.TS Đặng Hoàng Phú (Trường ĐH Khoa học tự nhiên) trình bày nội dung về định hướng nghiên cứu và chiến lược phát triển Trung tâm. Đây là một trong những nội dung trọng tâm của chương trình, trong bối cảnh ĐHQG-HCM đang xây dựng mô hình một nền tảng nghiên cứu liên ngành, tập trung vào các công nghệ vaccine thế hệ mới, nghiên cứu tiền lâm sàng và khả năng chuyển giao công nghệ.
Tập trung vào những nền tảng có lợi thế
Theo đề xuất thành lập Trung tâm, ĐHQG-HCM định hướng phát triển năng lực nghiên cứu vaccine trên cơ sở kết nối các thế mạnh hiện có về Hóa học, Công nghệ sinh học, Sinh học, Y – Dược, Khoa học sức khỏe, Vật liệu, Công nghệ nano, Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu.
Mục tiêu đặt ra là hình thành một hệ thống nghiên cứu có khả năng kết nối từ thiết kế, tổng hợp đến đánh giá và tối ưu hóa các ứng viên vaccine. Thay vì phát triển đồng thời tất cả các công nghệ, giai đoạn 2026-2030 sẽ lựa chọn một số nền tảng và lĩnh vực ưu tiên dựa trên đánh giá năng lực, nhu cầu thực tiễn và tham vấn chuyên gia quốc tế.
Định hướng này xuất phát từ đặc điểm của vaccine thế hệ mới, vốn đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như dữ liệu đa hệ gen, trí tuệ nhân tạo, hóa học acid nucleic, hệ thống dẫn truyền nano, thiết kế kháng nguyên và đánh giá tiền lâm sàng. Tại ĐHQG-HCM, những năng lực này hiện được phân bố ở nhiều đơn vị, đặt ra yêu cầu kết nối và tổ chức lại thành các nhóm nghiên cứu có định hướng chung.
Trên cơ sở đó, Trung tâm dự kiến tập trung vào hai nhóm nghiên cứu gắn kết với nhau: hóa học, công nghệ dẫn truyền và chất bổ trợ miễn dịch (tá dược), cùng sinh học phân tử và công nghệ vaccine. Sự kết hợp này tạo thành chu trình nghiên cứu từ thiết kế, tổng hợp đến kiểm chứng sinh học và tối ưu hóa.
Ba nền tảng công nghệ được đề xuất để xem xét ưu tiên gồm nền tảng dẫn truyền và chất bổ trợ miễn dịch, nền tảng trí tuệ nhân tạo và tin sinh học, cùng nền tảng nghiên cứu tiền lâm sàng và tiêu chuẩn hóa. Trong đó, nền tảng dẫn truyền hướng tới phát triển lipid ion hóa, polymer, hạt nano và các chất điều biến miễn dịch; nền tảng trí tuệ nhân tạo và tin sinh học hỗ trợ thiết kế phân tử, theo dõi biến thể và thiết kế kháng nguyên; nền tảng tiền lâm sàng và tiêu chuẩn hóa tập trung vào kiểm soát chất lượng, đánh giá đáp ứng miễn dịch và hoàn thiện các quy trình nghiên cứu.
Phát triển theo lộ trình, hướng đến chuyển giao
Trung tâm được định hướng là nền tảng nghiên cứu và phát triển, tập trung vào phát triển công nghệ, nghiên cứu tiền lâm sàng và tiêu chuẩn hóa. Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2028 sẽ xây dựng sáu nhóm nghiên cứu cốt lõi và phát triển một đến hai nguyên mẫu công nghệ; giai đoạn 2029-2030 đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, phát triển tài sản trí tuệ và chuyển giao công nghệ; đến giai đoạn 2031-2035, hình thành ít nhất ba nền tảng công nghệ lõi sẵn sàng chuyển giao.
Trong giai đoạn đầu, Trung tâm sẽ ưu tiên xây dựng các năng lực nền tảng như tổng hợp acid nucleic, peptide và chất liên hợp đường, phát triển lipid ion hóa và hệ thống hạt nano lipid, thiết lập quy trình thiết kế kháng nguyên dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu đa hệ gen, đồng thời xây dựng các mô hình đánh giá tiền lâm sàng cơ bản.
Điểm đáng chú ý trong mô hình được đề xuất là Trung tâm được xây dựng theo hướng nghiên cứu và phát triển, với trọng tâm là công nghệ, các nghiên cứu chứng minh khái niệm, phương pháp phân tích tiêu chuẩn hóa và nghiên cứu tiền lâm sàng. Các hoạt động sản xuất theo tiêu chuẩn GMP và một số nghiên cứu chuyên biệt có yêu cầu cao về an toàn sinh học dự kiến được triển khai thông qua các đối tác đủ điều kiện trong giai đoạn đầu.
Cách tiếp cận này cho phép Trung tâm tập trung nguồn lực vào những năng lực khoa học – công nghệ cốt lõi, đồng thời tận dụng mạng lưới hợp tác trong các khâu đòi hỏi hạ tầng, tiêu chuẩn hoặc điều kiện chuyên biệt.
Bên cạnh năng lực khoa học, đề xuất cũng đặt yêu cầu về một mô hình quản trị phù hợp với nghiên cứu liên ngành. Trung tâm dự kiến có mô hình đồng lãnh đạo giữa giám đốc phụ trách khoa học và giám đốc phụ trách chuyển giao công nghệ; một hội đồng cố vấn khoa học quốc tế gồm 7-10 chuyên gia; cùng sáu nhóm nghiên cứu cốt lõi do các trưởng nhóm có quyền chủ động về chuyên môn dẫn dắt.
Đến năm 2035, tầm nhìn của đề xuất là xây dựng một trung tâm nghiên cứu hàng đầu Đông Nam Á về vaccine thế hệ mới và các công nghệ y sinh chiến lược, làm chủ các nền tảng về hóa học acid nucleic và chất bổ trợ miễn dịch, hệ thống dẫn truyền nano, thiết kế kháng nguyên và đánh giá tiền lâm sàng.
Với định hướng trên, việc xây dựng Trung tâm Vaccine và Công nghệ Miễn dịch được đặt trong chiến lược phát triển năng lực nghiên cứu dài hạn của ĐHQG-HCM. Trọng tâm của giai đoạn trước mắt là hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, xây dựng nền tảng công nghệ dùng chung và tạo ra những kết quả nghiên cứu có khả năng phát triển thành tài sản trí tuệ, từ đó từng bước rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ và chuyển giao.
