Ngày 13/11, trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học lần thứ 15 năm 2026, Tiểu ban Kỹ thuật hạt nhân và Vật lý y khoa tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM đã tổ chức các phiên báo cáo và trao đổi học thuật, tập trung vào những hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực Vật lý hạt nhân, Kỹ thuật hạt nhân và Vật lý y khoa.
Với tổng cộng 75 báo cáo, gồm 20 báo cáo oral và 55 báo cáo poster, tiểu ban mang đến bức tranh nghiên cứu đa dạng, từ những vấn đề cơ bản trong vật lý hạt nhân đến các hướng phát triển kỹ thuật đo lường, mô phỏng và ứng dụng bức xạ trong y tế, công nghiệp và môi trường. Các nội dung được triển khai theo ba hướng chuyên môn, cho thấy sự giao thoa giữa nghiên cứu vật lý, kỹ thuật và các bài toán thực tiễn.
Vật lý y khoa: ứng dụng mô phỏng và trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị
Ở hướng Vật lý y khoa, nhiều báo cáo tập trung vào việc cải thiện chất lượng hình ảnh y khoa và hỗ trợ các kỹ thuật điều trị bằng bức xạ. Các nghiên cứu về phân đoạn tự động cơ quan trên ảnh CT, phân loại u não từ ảnh MRI bằng mô hình khuếch tán, dự đoán phân bố liều xạ trị ba chiều và đánh giá chất lượng kế hoạch xạ trị cho thấy sự hiện diện của các phương pháp học máy, mô hình tạo sinh và mô phỏng trong lĩnh vực này.
Bên cạnh việc phát triển các mô hình tính toán, một số nghiên cứu đi sâu vào những yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng đến quá trình chẩn đoán và điều trị, như khả năng phát hiện vật thể tương phản thấp trên ảnh CT, tối ưu hóa mô hình bàn điều trị trong hệ thống lập kế hoạch xạ trị Monaco, hay đánh giá ảnh hưởng của góc quay hệ chuẩn trực đến chất lượng kế hoạch xạ phẫu. Các báo cáo về mô phỏng liều hấp thụ, sự mất năng lượng của proton và hạt alpha trong môi trường mô sinh học cũng đề cập đến những vấn đề liên quan đến định liều và kỹ thuật xạ trị trúng đích.
Những hướng nghiên cứu này đặt ra yêu cầu kết hợp kiến thức vật lý bức xạ với kỹ thuật thiết bị, xử lý ảnh và phương pháp tính toán. Việc đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh, độ chính xác của phân đoạn và phân bố liều là những nội dung quan trọng trong nghiên cứu, phát triển và tối ưu hóa các kỹ thuật hỗ trợ chẩn đoán, điều trị.
Vật lý hạt nhân: từ nghiên cứu cấu trúc hạt nhân đến phát triển hệ đo
Ở lĩnh vực Vật lý hạt nhân, các báo cáo đề cập đến nhiều hướng nghiên cứu cơ bản và phương pháp thực nghiệm. Một số nghiên cứu khảo sát đặc trưng phân rã alpha của các hạt nhân nặng, xác định xác suất tiền hình thành hạt alpha, dự đoán chu kỳ bán rã bằng mạng neuron và đánh giá độ rộng xuyên hầm lượng tử. Bên cạnh đó là các nghiên cứu về phản ứng hạt nhân, phương pháp phân tích kích hoạt neutron và mô hình tính toán các đặc trưng của hệ hạt nhân.
Một nhóm nội dung khác tập trung vào phát triển, đánh giá hệ đo và công cụ phân tích bức xạ. Các báo cáo khảo sát đáp ứng của đầu dò NaI(Tl) và đầu dò nhấp nháy plastic đối với bức xạ vũ trụ; nghiên cứu hệ đo trùng phùng gamma sử dụng đầu dò CsI(Tl); tối ưu hóa che chắn cho đầu dò HPGe; đồng thời ứng dụng học máy trong phân tích phổ gamma và dự đoán hiệu suất đỉnh.
Các phương pháp mô phỏng và xử lý dữ liệu xuất hiện trong nhiều hướng nghiên cứu, từ phân tích phổ, đánh giá đáp ứng đầu dò đến khảo sát các đặc trưng neutron. Việc kết hợp giữa thực nghiệm, mô phỏng và các thuật toán phân tích góp phần mở rộng phương pháp tiếp cận đối với những bài toán trong nghiên cứu vật lý hạt nhân.
Kỹ thuật hạt nhân: mở rộng hướng ứng dụng trong công nghiệp và môi trường
Các báo cáo thuộc hướng Kỹ thuật hạt nhân cho thấy phạm vi ứng dụng của phương pháp bức xạ trong đo lường vật liệu, kiểm tra cấu trúc, quan trắc môi trường và đánh giá an toàn bức xạ. Nhiều nghiên cứu tập trung vào kỹ thuật gamma tán xạ, gamma truyền qua và mô phỏng để xác định độ dày vật liệu; đồng thời khảo sát tiềm năng sử dụng máy phát tia X trong chụp ảnh cấu trúc bên trong thanh nhiên liệu.
Ở hướng môi trường và an toàn bức xạ, các nghiên cứu đề cập đến phân bố carbon phóng xạ trong các tầng chứa nước tại Cà Mau, hoạt độ phóng xạ alpha trong nước hồ Dầu Tiếng và hồ Bàu Trắng, hàm lượng phóng xạ tự nhiên trong đất và vật liệu xây dựng, khí radon tại một số khu vực trồng cao su ở Đồng Nai. Một số báo cáo khác tập trung đánh giá liều phơi chiếu từ nguồn phóng xạ tự nhiên và nhân tạo, cũng như khảo sát khả năng xử lý đồng vị phóng xạ ²¹⁰Po trong nước bằng than sinh học từ bã mía và các loại thực vật thủy sinh.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng học máy trong xác định độ dày vật liệu, dự đoán nồng độ NaOH bằng tia gamma năng lượng thấp hay phân tích các thông số liên quan đến bức xạ cho thấy sự kết hợp giữa kỹ thuật hạt nhân và phương pháp phân tích dữ liệu. Các hướng nghiên cứu này gắn với những bài toán cụ thể trong đo lường, kiểm soát chất lượng, đánh giá rủi ro và xử lý môi trường.
Kết nối các hướng nghiên cứu liên ngành
Thông qua 20 báo cáo oral và 55 báo cáo poster, Tiểu ban Kỹ thuật hạt nhân và Vật lý y khoa đã tạo không gian trao đổi cho nhiều hướng nghiên cứu, từ cơ sở lý thuyết, mô phỏng đến phát triển phương pháp đo lường và ứng dụng. Sự đa dạng về chủ đề cũng cho thấy mối liên hệ giữa Vật lý hạt nhân, Kỹ thuật hạt nhân và Vật lý y khoa trong việc tiếp cận các vấn đề khoa học và thực tiễn.
Các phiên báo cáo và thảo luận là dịp để kết quả nghiên cứu được trình bày, chia sẻ và tiếp nhận trao đổi chuyên môn. Qua đó, hội nghị góp phần duy trì hoạt động học thuật, tăng cường kết nối giữa các hướng nghiên cứu và thúc đẩy sự trao đổi kiến thức trong các lĩnh vực liên quan đến khoa học và kỹ thuật hạt nhân.