Ngày 14/01, tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM đã diễn ra buổi nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp ĐHQG loại B: “Sưu tập và nghiên cứu nuôi cấy nguồn nguyên liệu thực vật ổn định sử dụng trong sản xuất dược liệu điều trị bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (Acute hepatopancreatic necrosis syndrome–AHPNS) và bệnh phân trắng (White feces disease – WFD) trên tôm“, do TS. Vũ Thị Bạch Phượng làm chủ nhiệm.
Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cấp bách trong ngành nuôi trồng thủy sản hiện nay, đó là tìm kiếm nguồn dược liệu điều trị bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPNS) và bệnh phân trắng (WFD) trên tôm – những căn bệnh gây thiệt hại lớn do các chủng vi khuẩn Vibrio gây ra.Nghiên cứu này tập trung sàng lọc hoạt tính kháng khuẩn của các dịch chiết thực vật tiềm năng bao gồm bạch đàn, trầu không, yến bạch, trâm bầu, cau đỏ, vỏ chôm chôm và tỏi. Kết quả khảo sát cho thấy tất cả các mẫu cao chiết đều thể hiện khả năng ức chế V. cholerae, V. parahaemolyticus và V. vulnificus; trong đó, tỏi (Allium sativum) được lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu chuyên sâu nhằm thiết lập quy trình sản xuất sinh khối dược liệu thông qua công nghệ nuôi cấy rễ tơ.
Điểm nổi bật về mặt khoa học của đề tài là việc ứng dụng thành công kỹ thuật cảm ứng tạo rễ tơ trên cây tỏi (Allium sativum L.). Mặc dù tỏi là cây một lá mầm (vốn khó tạo rễ tơ hơn cây hai lá mầm), nghiên cứu đã thiết lập thành công quy trình chuyển gen bằng chủng Agrobacterium rhizogenes ATCC 15834 với các thông số tối ưu gồm: mẫu cây in vitro 10 ngày tuổi (giữ nguyên bộ rễ) được xử lý với 100 μM acetosyringone trong 10 phút, thời gian xâm nhiễm 5 phút, đồng nuôi cấy 48 giờ và phát triển trên môi trường B5 để hình thành rễ tơ sau 3 tuần. Đánh giá hoạt tính sinh học cho thấy dòng rễ tơ tỏi thu được có khả năng diệt khuẩn mạnh (bactericidal activity) với tỷ lệ MBC/MIC $\le$ 2 đối với cả ba chủng vi khuẩn kiểm định, đạt hiệu lực tương đương với củ tỏi tự nhiên và kháng sinh tetracycline.
Kết quả thực nghiệm cho thấy rễ tơ tỏi in vitro có hoạt tính kháng khuẩn mạnh, tiêu diệt hiệu quả các chủng V. cholerae, V. parahaemolyticus với tỷ lệ MBC/MIC lý tưởng. Đáng chú ý, hoạt tính này tương đương với củ tỏi trồng ngoài tự nhiên và cả kháng sinh tetracycline, đồng thời cho hiệu quả tốt khi thử nghiệm phòng bệnh trên tôm thẻ.
Những kết quả này không chỉ mang lại giải pháp dược liệu xanh cho ngành thủy sản mà còn đóng góp cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu về tăng sinh khối rễ tơ trên các loài thực vật một lá mầm trong tương lai.