“Động lực ban đầu của tôi không phải là theo đuổi một học vị, mà xuất phát từ niềm đam mê khám phá và nghiên cứu.” Từ sự say mê những câu chuyện ẩn sau mỗi khoáng vật, Lê Ngọc Năng đã dành gần hai thập niên theo đuổi lĩnh vực ngọc học, giám định đá quý và nghiên cứu khoa học. Năm 2026, anh trở thành tân Tiến sĩ đầu tiên tốt nghiệp ngành Địa chất học của Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM. 

Địa chất học mang đến nhiều động lực để tiếp tục tìm tòi và nghiên cứu

Bước vào đại học năm 2003, Lê Ngọc Năng chưa hình dung đầy đủ về con đường nghề nghiệp sau này. Khi ấy, suy nghĩ của anh về ngành Địa chất học khá giản dị: được đi nhiều nơi, khám phá rừng núi, quan sát thiên nhiên và tìm hiểu những điều mới mẻ.

“Chính sự háo hức đó đã khiến tôi quyết định đăng ký theo học. Sau này, càng tiếp xúc với thiên nhiên và công việc chuyên môn qua các buổi thực địa, tôi càng cảm thấy gắn bó với lĩnh vực này”, anh nhớ lại.

Những chuyến thực địa trong thời gian học tập giúp anh từng bước hiểu rằng mỗi lớp đất, mẫu đá hay khoáng vật đều chứa đựng thông tin về lịch sử hình thành và vận động của Trái đất. Sự tò mò ban đầu vì thế không dừng lại ở cảm giác thích thú trước thiên nhiên, mà dần phát triển thành nhu cầu tìm hiểu có hệ thống.

Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Khoáng sản năm 2007, anh bắt đầu làm việc trong lĩnh vực đá quý với vị trí chuyên viên giám định. Thời điểm ấy, ngành giám định đá quý tại Việt Nam còn khá mới mẻ. Theo anh, tại TP.HCM chỉ có khoảng ba đến bốn phòng giám định đá quý và một phòng giám định kim cương. Sự thiếu hụt về nguồn nhân lực chuyên môn, dữ liệu nghiên cứu và các đơn vị hoạt động chuyên sâu vừa là thách thức, vừa mở ra một không gian nghề nghiệp nhiều tiềm năng đối với người trẻ quan tâm đến ngọc học.

Giữa năm 2017, sau một thời gian tích lũy kinh nghiệm, anh thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Ngọc học LIU và đảm nhiệm vị trí giám đốc cho đến nay.

Công việc giám định giúp anh tiếp xúc với nhiều loại đá quý, nhưng cũng làm nảy sinh thêm những câu hỏi về đặc điểm, nguồn gốc và quá trình hình thành của từng mẫu vật. Với anh, một viên đá không chỉ được nhận diện qua màu sắc, độ trong hay giá trị thương mại. Những đặc điểm về cấu trúc, thành phần và tính chất còn lưu giữ dấu vết của các quá trình địa chất đã diễn ra từ rất lâu.

“Địa chất học mang đến cho tôi nhiều động lực để tiếp tục tìm tòi và nghiên cứu. Sau khi tốt nghiệp và đi làm, tôi vẫn dành thời gian tự nghiên cứu, tìm hiểu”, TS. Lê Ngọc Năng chia sẻ.

Trở lại trường để nghiên cứu những vấn đề từ thực tiễn

Năm 2023, Lê Ngọc Năng bắt đầu chương trình đào tạo tiến sĩ ngành Địa chất học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên. Anh lựa chọn nghiên cứu đề tài “Đặc điểm khoáng vật, ngọc học và nguồn gốc đá quý liên quan basalt vùng Đông Nam Bộ, Việt Nam”, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Trung Hiếu.

Luận án tập trung nghiên cứu các đặc điểm khoáng vật học, ngọc học và nguồn gốc của các loại đá quý liên quan đến các thành tạo basalt Kainozoi phân bố rộng rãi tại khu vực Đông Nam Bộ. Trên cơ sở kết hợp các phương pháp nghiên cứu địa chất, thạch học, địa hóa cùng các kỹ thuật phân tích ngọc học và phổ học hiện đại, nghiên cứu đã xác định 7 loại khoáng vật có thể sử dụng làm đá quý, gồm: saphir, zircon, pyrop (granat), anorthoclas (feldspar kiềm), augit, peridot nâu và opal. Kết quả cho thấy các đá quý trong khu vực nhìn chung mang các đặc điểm khoáng vật học và ngọc học tương đồng với những đặc trưng đã được ghi nhận trên thế giới. Tuy nhiên, một số khác biệt đáng chú ý cũng được phát hiện, góp phần bổ sung dữ liệu khoa học và hoàn thiện các tiêu chí giám định, đánh giá chất lượng đá quý liên quan đến basalt ở Việt Nam.

Bên cạnh luận án, TS. Lê Ngọc Năng đã công bố 7 bài báo khoa học trên các tạp chí uy tín trong nước và quốc tế, thể hiện sự nghiêm túc và năng lực nghiên cứu vững vàng trong lĩnh vực địa chất và đá quý.

Theo TS. Lê Ngọc Năng, khó khăn lớn nhất khi học tiến sĩ là quỹ thời gian hạn chế. Việc nghiên cứu diễn ra song song với công việc chuyên môn và các trách nhiệm cá nhân, đòi hỏi anh xây dựng kế hoạch dài hạn, chia nhỏ từng giai đoạn và thường xuyên điều chỉnh tiến độ. Sự đồng hành của gia đình và đồng nghiệp cũng giúp anh duy trì việc học tập và nghiên cứu.

Môi trường học thuật mở rộng khả năng nghiên cứu

Là người được đào tạo liên tục từ trình độ cử nhân đến tiến sĩ tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, TS. Lê Ngọc Năng cho rằng môi trường học tập và nghiên cứu tại đây được xây dựng trên nền tảng của sự nghiêm túc, minh bạch và trách nhiệm. Theo anh, dù điều kiện cơ sở vật chất và không gian nghiên cứu vẫn còn những khó khăn nhất định, chất lượng đào tạo, tinh thần khoa học, sự liêm chính và tính nhân văn luôn được gìn giữ, phát huy qua nhiều thế hệ người học.

Trong quá trình thực hiện luận án, sự hướng dẫn của đội ngũ giảng viên cùng mạng lưới hợp tác nghiên cứu trong và ngoài nước đã hỗ trợ anh trao đổi học thuật, thực hiện các phân tích mẫu chuyên sâu và công bố kết quả khoa học.

Từ trải nghiệm của bản thân, anh mong muốn sinh viên và học viên cao học có đam mê mạnh dạn tham gia nghiên cứu khoa học, đồng thời chủ động chuẩn bị kiến thức chuyên ngành, ngoại ngữ, kỹ năng nghiên cứu và phân tích dữ liệu.

“Con đường này không phải lúc nào cũng dễ dàng bởi nghiên cứu đòi hỏi sự kiên trì, tinh thần học hỏi và khả năng vượt qua những thất bại. Tuy nhiên, mỗi kết quả đạt được đều có ý nghĩa vì đó là sự đóng góp vào tri thức và sự phát triển của đất nước”, TS. Lê Ngọc Năng nhắn nhủ.